Fruitvliegen

Recept 1: Kweken van fruitvliegen

Tekst W.A. Tomey ©

Voor goed begrip: er bestaan talloze recepten voor het maken van een voedingsbodem, waarvan een gigantische oogst van larven en fruitvliegen mag worden verwacht met een zeer hoge nutritieve waarde. Hier volgt een oud, maar langdurig beproefd recept voor een voedingsbodem, die in de keuken met de hierna volgende ingrediënten te bereiden zijn: water, gelatine, havermout, droge gistkorrels of vlokken, banaan, wat suiker of honing, 2 druppels multivitaminen voor dieren en eventueel het conserveringsmiddel Paraoxybenzoasmethylicus, merknaam Nipagine®, dat ook bedoeld is om tijdens de ontwikkeling van de larven bederf en nare geurtjes tegen te gaan.

Voorbereiding voor drie potten

Vul eerst een ruime beker met 1,5 a 2 cm handwarm water en voeg daaraan 5 gram droge gistkorrels toe. De gist neemt het water geleidelijk op en begint te rijzen tot een homogene massa. In koud water wordt driekwart van een blaadje gelatine zover ingeweekt tot het slap en glibberig aanvoelt.

Werkwijze

Intussen wordt een klein pannetje gevuld met twee à drie centimeter water dat aan de kook wordt gebracht om vervolgens al roerend zoveel instant havermout toe te voegen tot een dikke brij ontstaat. Na uitschakelen van de hittebron de voorgeweekte gelatine en de inmiddels gerezen gistsuspensie aan de brij toevoegen en onder roeren totaal verdelen. De banaan wordt nu op een  bordje fijngeprakt, eventueel voorzien van een half theelepeltje suiker, een mespunt Nipagine en eventueel multivitaminen. Dit mengsel wordt als laatste al roerend aan de dikke brij toegevoegd, dat nu als voedingssubstraat voor de fruitvlieglarven zal dienen. Het voedingsmedium moet voldoende vocht bevatten,  mag niet te slap zijn en zal vrijwel zeker nog wat narijzen in de potten; rekening houden met de vulhoogte dus. Het is van belang dat de wanden van de cultuurpotten bij het vullen schoon blijven.

Verlies van vetkussentjes onder de pootjes

Steek nu een stukje ribkarton of een in vieren gevouwen vel stevig keukenpapier in de brij, zodat condens wordt opgevangen en de fruitvliegen hun pootjes droog kunnen houden. Dit om te voorkomen dat ze de vetkussentjes onder hun voeten verliezen In dat geval komen de zenuwuiteinden bloot te liggen en  veroorzaakt verlamming van de loopbeweging .om vervolgens te sterven.

Overschudden; ‘een koud kunstje’

Circa 50 fruitvliegen per pot overzetten op de nieuwe voedingsbodem is niet moeilijk, als men kort vooraf de voorraad fruitvliegjes drie tot vijf minuten in de koelkast zet. De vliegen worden door de afkoeling traag en laten zich vervolgens gemakkelijk per ca 50 in de nieuwe potten schudden. Is het cultuur medium te droog dan zal dit snelle groei van de larven afremmen en ontstaat voortijdige verpopping. met als gevolg dat de vliegjes steeds kleiner worden en de kweek wordt geremd. Het juiste midden te vinden tussen deze uitersten is zeker niet moeilijk, maar het is wel even experimenteren. De nieuw opgezette cultuurpotten worden nu afgedekt met een stukje stevig keukenpapier, dat met een elastiekje strak bevestigd wordt, zodat de vliegjes niet kunnen ontsnappen. Het papier ventileert en geeft schimmels en mijten geen kans de culturen van buitenaf te infiltreren.

De potten worden nu bij voorkeur weggezet bij een temperatuur tussen 20 en 24° C, waarbij licht vrijelijk toegang kan hebben, maar geen zon omdat dan de temperatuur gemakkelijk zo hoog kan worden dat de cultuur mislukt.

Prematuur verpoppen en fecunditeit

Attentie: worden teveel vliegjes geënt op een verse voedingsbodem dan ontstaat een nieuwe generatie vliegenlarven die zo dicht is dat de larven elkaar in de voedingsbodem verdringen, daardoor veel te klein blijven en als gevolg prematuur tot verpoppen komen. De vliegjes zullen dan niet alleen uitzonderlijk klein blijven, maar ook de vruchtbaarheid loopt daarbij snel terug. Als regel kan worden gesteld dat ca. 30 à 50  vliegjes in een kleine pot ruim voldoende is om een cultuur van goede kwaliteit te verzekeren. In grote potten komt men goed uit met ca 100 vliegjes; een kwestie van inschatten.  De wijfjes gaan 2 dagen na de paring grote aantallen eieren afzetten op kleine uitsteeksels, bijv.  aan de randen van het keukenpapier of het ribkarton waar dit contact maakt met de voedingsbodem. Bij de aangegeven temperatuur komen daaruit na 2 tot 4 dagen talloze kleine larven, die zich in hoog tempo door de voedingsmassa heen eten en snel uitgroeien tot witte maden van 4 à 5 mm die snel aan verpoppen toe zijn. Aanvankelijk zijn de poppen geelwit, maar deze verkleuren tot licht bruin. Binnen 4 tot 6 dagen veranderen de larven in de pop tot fruitvliegen, die bij losgaan van het dekseltje massaal naar buiten kruipen. Dan is de metamorfose een feit. Direct na het uitkomen zijn ze licht van kleur met helderrode facetogen, later echter gaat het lichaam een mooie lichtbruine streeptekening vertonen. Dan is het tijd om nieuwe culturen op te zetten en te continueren. Versnelling van de culturen werkt preventief tegen schimmel en mijtinfecties en het houdt de culturen vitaal. Zelfs siervissen met een zeer kleine mondopening, zoals potloodvisjes (Nannobrycon eques) en Nannostomus soorten zijn verzot op kleine fruitvliegjes, terwijl vrijwel alle andere vissen uit ondiepe tropische wateren er effectief jacht op maken. Regelmatige toediening van fruitvliegjes als voedsel bevordert de fertiliteit van aquariumvissen, en brengt deze in een goede kweekconditie. Voor liefhebbers van een decoratief beplant tropisch en vochtig terrarium waarin fraaie gif- en kleurkikkers worden gehouden is het kweken van grote en kleine fruitvliegen een must, want kikkers eten bijv. uitsluitend bewegende prooidieren.

Recept 2: Alternatief voor houtwol – Weer een zorg minder!

Tekst en foto’s: Loek van der Klugt

Jarenlang gebruikte ik bij de fruitvliegenkweek houtwol. Al een poosje lijkt dat echter een schaars materiaal te zijn geworden. Ter vervanging heb ik van alles geprobeerd, maar ik vond het allemaal maar niks. Totdat ik toch nog maar eens de plaatselijke ‘Alles-voor-uw-huisdier’-winkel binnenliep. Warempel, daar vond ik iets wat het misschien wel zou kunnen zijn: een pak met vier tot minibaaltjes geperst stro!

Jarenlang gebruikte ik bij de fruitvliegenkweek houtwol. Al een poosje lijkt dat echter een schaars materiaal te zijn geworden. Ter vervanging heb ik van alles geprobeerd, maar ik vond het allemaal maar niks. Totdat ik toch nog maar eens de plaatselijke ‘Alles-voor-uw-huisdier’-winkel binnenliep. Warempel, daar vond ik iets wat het misschien wel zou kunnen zijn: een pak met vier tot minibaaltjes geperst stro!

Fruitvliegen kweken?

Voor de terrarium-/paludariumhouder is het kweken van fruitvliegen welhaast een vanzelfsprekendheid. Naast diverse, andere kleinere insecten vormen die toch het basisvoedsel voor (gif)kikkers en kleinere hagedissen als gekko’s en Anolissen. Voor de meeste aquariumliefhebbers is dat veel minder vanzelfsprekend. Toch, niet alleen oppervlaktevissen, ook heel wat zalmen en barbeelachtigen uit de midden- en onderste waterlaag zijn er gek op! Zelfs een toch niet zo groot visje als de vuurneon weet de grote fruitvlieg met genoegen naar binnen te werken. Aplocheilus lineatus die ik in mijn paludarium hield, kwam zelfs half uit het water om ze van de planten op de overgang water/land te plukken.

Mijn favoriete werkwijze

Voor het kweken van fruitvliegen zijn er net zoveel recepten en methodes als er wegen naar Rome leiden. Ik heb dan ook heel wat uitgeprobeerd. Sommige recepten en/of werkwijzen vond ik meteen niets, andere heb ik langer toegepast. Maar altijd was er wel wat: schimmel, stank en soms ook een mijtenplaag. Maar, de aanhouder wint! Zoals ik het nu al heel lang doe, is nagenoeg probleemloos. En de opbrengst is fenomenaal!

In een ruime schaal meng ik een pak havermout van de goedkoopste soort uit de supermarkt met een pak Brinta Ontbijt. Dat mengsel bewaar ik in een goed afsluitbare bus.

Een belangrijk deel van het succes schrijf ik toe aan het gebruik van de frisdrank DubbelFrisss als aanmaakvloeistof voor de voedingsbrij. Mijn voorkeur gaat uit naar de smaak ‘Witte druiven & Citroen’. De verpakking vermeldt niets over conserveermiddelen; feit is dat ik nooit meer schimmel heb gehad sinds ik die frisdrank ging gebruiken! Ik denk dat dat te danken is aan het citroenzuur. Er zit – zoals in vrijwel alle frisdranken – ook een deel appelsap in. Ondanks dat de fabrikant claimt dat er ‘>30%’, ja zelfs 35% minder suiker in zit dan in andere frisdranken, zijn de opgegeven 6,5 g/100ml voor ons doel kennelijk genoeg. Suiker is voor de fruitvliegenkweek onmisbaar! Vroeger mengde ik een eetlepel huishoudsuiker of een flinke scheut Roosvicee door de prut.

Voor het aanmaken van de voedingsbrij gebruik ik een wegwerp kunststof verpakking van koeken. Daarin giet ik ongeveer een derde liter DubbelFrisss. Die beker gaat vervolgens in de magnetron om de vloeistof handwarm te maken. Dat is vooral nuttig als de DubbelFrisss uit de koelkast komt. De hogere temperatuur doet de vervolgens toe te voegen instant korrelgist uit de supermarkt snel oplossen en komt daarna ook het rijsproces ten goede.

Van de gistkorrels strooi ik zoveel in de beker tot het oppervlak van de vloeistof ruim daarmee bedekt is. Ook doe ik er een paar druppels water-mengbare, vloeibare multivitamine bij. Dan roer ik even door. Tot slot roer ik zoveel van het droge mengsel havermout/Brinta door tot er een dik-vloeibare pap die nog net van de lepel druipt, is ontstaan. 

Dan laat ik de boel een nachtje over op een warme plek staan. Het volume neemt dan wel tot het dubbele toe, waarbij flinke (koolzuur)gasbellen zichtbaar zijn. Dan roer ik nog een paar keer door. Toen ik eens te vroeg de kweekportie vliegjes in de kweekbekers deed, gingen die prompt dood door koolzuurgasvergiftiging, annex zuurstoftekort!

Als kweekbeker gebruik ik helder-doorzichtige wegwerp bierbekers met inhoud 400ml. Die zijn naar mijn ervaring ideaal vanwege de tapse vorm en de verhouding hoogte/diameter. Ik vul die bekers tot een hoogte van 4cm met de voedingsbrij. Dat lijkt misschien veel, maar het is een ideale hoeveelheid gebleken. Je voorkomt ermee dat de boel voortijdig uitdroogt en je kunt er een massa larven en zelfs de uitgekomen vliegjes mee voeden. Voortijdige uitdroging komt je niet alleen op afsterven van larven en vliegjes te staan, maar je verhoogt er ook de kans op een mijtinvasie mee! De aangemaakte hoeveelheid pap is voldoende voor 3, soms 4 bekers.

De bekers vulde ik af met grove houtwol, nu dus met het stro. Dat stro blijkt zich erg goed te houden. De kweekvliegjes, vervolgens de larven en tenslotte de voedervliegjes hebben er een ruime ondergrond aan en de boel zakt niet in. Bij het uitschudden van de vliegjes blijven pap en stro goed in de beker hangen. Intussen heb ik een beker met een flinke vliegjesbezetting leeg geschud in een transparant wegwerpbusje. Dat is even een handigheidje, want de vliegjes lopen met hoge snelheid tegen de wanden van het vaatje op. Met de beker in de rechterhand schud ik de vliegjes uit, terwijl ik met de linkerhand het opvangbusje op de tafel stamp.

Dan gaat er een deksel op en zet ik het vat met de vliegjes minimaal een minuut op vijf in de koelkast. Dan zijn de vliegjes voldoende lang traag genoeg om ze netjes in de kweekbekers te kunnen schudden en die bekers af te sluiten. Dat afsluiten doe ik met een kwart deel van een niet bedrukt (!) servet. Dat houd ik op zijn plaats met een elastiekje, maar liever nog met een passend dekseltje. Zulke deksels worden helaas niet bij de bierbekers geleverd, maar ik heb er toch voldoende verzameld van de potjes waarin zogeheten snoeptomaatjes worden verkocht. Daarmee moet je geluk hebben, want ze passen vaak net niet.

De nieuw opgezette bekers met vliegjes houd ik een kleine week in mijn hobby- annex werkkamer. Dan komen de larven uit en die ontwikkelen dan een wat doordringende geur die mijn vrouw als stank ervaart … Dat vind ik een overdreven typering, maar voor de lieve vrede zet ik de bekers dan bovenin een kast die op de centrale afzuiging is aangesloten. Opmerkelijk is dat genoemde geur na een paar dagen minder wordt. Echt stinken vind ik mijn kweken nooit. Dat is vroeger wel anders geweest!

Van opzetten van de kweken tot voederrijp duurt ongeveer 3 weken voor de grote fruitvlieg, iets van 2 weken voor de kleine. Ik kweek alleen grote fruitvliegen. Die bevallen mij het best. Na uitstrooien van de vliegjes op het wateroppervlak is het feest voor de vissen. Grappig vind ik dan dat de vliegjes zich zo snel mogelijk een heenkomen op drijfplanten zoeken. Als alle vliegjes van het wateroppervlak zijn gegeten, zie je de vissen dan op de vliegjes op de drijfplanten loeren. Ik heb zelfs gezien dat ze die eraf proberen te krijgen door de drijfblaadjes van onderaf aan te stoten!